Najnowsze badania dowodzą, że negatywne emocje nauczycieli wpływają równie negatywnie na zaangażowanie i radość z nauki uczniów. “Każdy, kto był w klasie, wie, że jest to środowisko z natury emocjonalne” – wskazuje profesor Leigh McLean z University of Delaware.
Badania przeprowadzone przez profesor Leigh McLean z University of Delaware oraz Nathana Jonesa z Boston University rzucają nowe światło na problem, który wielu i często stara się zamieść pod dywan. Ich odkrycia, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie “Contemporary Educational Psychology”, potwierdzają to, co wielu obserwuje codziennie na żywo, jednocześnie dostarczając empirycznych dowodów na istotny wpływ emocji nauczycieli na poziom zaangażowania i radości z nauki u uczniów.
Zespół badawczy, wykorzystując innowacyjne narzędzie obserwacyjne – Teacher Affect Coding System (TACS) – analizował niewerbalne przejawy emocji nauczycieli, takie jak ton głosu, postawa ciała, ruchy i mimika twarzy. Klasyfikowano je jako pozytywne, negatywne lub neutralne. Zasadniczo, badacze zaobserwowali, że nauczyciele w przeważającej większości czasu dydaktycznego manifestowali pozytywne emocje. Jednakże, co bardziej niepokojące, zidentyfikowano grupę nauczycieli (ok. 10 proc.), u których poziom negatywnych emocji był znaczący, a u niektórych sięgał nawet 80 proc. czasu lekcyjnego.
Jak podkreśla profesor McLean: “Każdy, kto był w klasie, wie, że jest to środowisko z natury emocjonalne, ale nadal nie rozumiemy w pełni dokładnie, w jaki sposób emocje, a zwłaszcza emocje nauczycieli, działają, aby wspierać lub umniejszać naukę uczniów“. Wyniki badania wskazują jednoznacznie, że ekspresja negatywnych emocji przez nauczycieli korelowała ze zmniejszoną radością z uczenia się i obniżonym poziomem zaangażowania uczniów, zarówno na lekcjach języka angielskiego (ELA), jak i matematyki.
Zdaniem badaczy, nauczyciele wykazujący wysoki poziom negatywnych emocji mogą mieć trudności z “regulacją emocji w czasie rzeczywistym”. McLean zauważa, że “zarządzanie klasą uczniów jest wyzwaniem, a utrzymanie pozytywnego nastawienia w tych frustrujących czasach wymaga dużej regulacji emocjonalnej”. Co więcej, “regulacja emocji jest szczególnie ważną umiejętnością dla nauczycieli, ponieważ dzieci z natury patrzą na sygnały społeczne dorosłych w swoim najbliższym otoczeniu, aby ocenić swój poziom bezpieczeństwa i komfortu. Kiedy nauczyciel jest rozregulowany, jego uczniowie wychwytują to w sposób, który może odciągać uwagę od nauki”.
Wyniki tego istotnego badania, które obrazuje, jak negatywne emocje nauczycieli wpływają na uczniów, implikują zarazem szereg wniosków i zaleceń, które powinny zostać uwzględnione w procesie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli oraz w kształtowaniu polityki oświatowej:
1. Uświadomienie roli emocji: Należy podkreślić w programach kształcenia nauczycieli oraz w ramach profesjonalnego rozwoju zawodowego znaczenie emocji w procesie dydaktycznym, zarówno po stronie uczniów, jak i nauczycieli. Świadomość wpływu własnych emocji na uczniów jest pierwszym krokiem do skuteczniejszej pracy. Jak trafnie zauważa profesor McLean: “Nie ma nic złego w byciu sfrustrowanym!”. Kluczowe jest jednak zrozumienie, jak eksternalizacja tych emocji wpływa na uczniów.
2. Rozwijanie umiejętności regulacji emocji: Programy przygotowania nauczycieli oraz szkolenia doskonalące powinny kłaść większy nacisk na rozwijanie u nauczycieli umiejętności regulacji emocji, technik uważności (mindfulness) oraz strategii radzenia sobie ze stresem i trudnymi sytuacjami w klasie. Inwestycja w dobrostan emocjonalny nauczycieli jest inwestycją w jakość edukacji.
3. Wsparcie systemowe dla nauczycieli: Dobre samopoczucie nauczycieli nie może być wyłącznie ich indywidualną odpowiedzialnością. Dyrektorzy szkół i liderzy oświatowi powinni priorytetowo traktować tworzenie środowiska pracy wspierającego dobrostan emocjonalny nauczycieli. Należy rozważyć systemowe zmiany i zwiększenie zasobów, aby poprawić warunki pracy nauczycieli, co w konsekwencji może przyczynić się do obniżenia poziomu negatywnych emocji w klasie.
4. Obserwacja i feedback: Warto rozważyć wdrożenie systemów obserwacji i udzielania konstruktywnego feedbacku nauczycielom w zakresie ich ekspresji emocjonalnej w klasie. Narzędzia takie jak TACS mogą stanowić cenne wsparcie w procesie samorefleksji i doskonalenia.
Badanie profesorów McLean i Jonesa dostarcza przekonujących dowodów na to, że negatywne emocje nauczycieli mają bezpośredni i negatywny wpływ na zaangażowanie i radość z nauki uczniów.
Oczywistym niemal jest, że wyniki te podkreślają kluczową rolę emocjonalnej inteligencji i umiejętności regulacji emocji u nauczycieli. Dlatego też reforma systemu edukacji powinna uwzględniać te ustalenia, kładąc większy nacisk na wsparcie emocjonalne nauczycieli, rozwijanie ich kompetencji w zakresie zarządzania emocjami oraz tworzenie środowiska pracy sprzyjającego ich dobrostanowi.
Pakiet szkoleń dla nauczycieli w zakresie wsparcia i rozwoju emocjonalnego pedagogów znaleźć można na Platformie Edukacyjnej Nauczycieli. Specjalistyczne szkolenia obejmują m.in. taką tematykę, jak
Dziś już chyba nikogo nie trzeba przekonywać, że inwestycja w emocjonalną kondycję nauczycieli jest nie tylko inwestycją w ich dobrostan, ale też niezbędnym elementem budowania efektywnego i przyjaznego środowiska uczenia się dla uczniów, a w konsekwencji – dla nas wszystkim.
aka
Źródło: University of Delaware, Phys.org
Więcej informacji: Leigh McLean i in., Using an observational measure of elementary teachers’ emotional expressions during mathematics and English language arts to explore associations with students’ content area emotions and engagement, Contemporary Educational Psychology (2025). DOI: 10.1016/j.cedpsych.2025.102352
