Niewielki stres może motywować, jednak brytyjscy nauczyciele coraz częściej dostrzegają, że tak powszechny niemal uczniowski lęk przed matematyką poważnie wpływa na efektywność nauki.
Z ogólnokrajowego badania przeprowadzonego wiosną przez EdWeek Research Center wynika, że niemal wszyscy nauczyciele szkół podstawowych i średnich uznają lęk przed matematyką za istotny problem swoich uczniów. Ponad co piąty nauczyciel w edukacji wczesnoszkolnej oraz ponad jedna trzecia nauczycieli klas starszych przyznała, że poziom lęku jest tak wysoki, iż może on przeszkadzać w uczeniu się lub wręcz zniechęcać uczniów do podejmowania prób rozwiązywania zadań.
Spadające wyniki z matematyki i rosnące problemy psychiczne młodzieży tworzą idealną pożywkę dla rozwoju niechęci do matematyki, jednak najnowsze badania pokazują, że istnieją skuteczne strategie budowania pewności siebie uczniów w tym przedmiocie.
Lęk przed matematyką to nie tylko stres związany z testami, lecz także ogólny niepokój i unikanie zadań matematycznych. U osób silnie dotkniętych tym zjawiskiem aktywują się w mózgu negatywne reakcje emocjonalne, a nawet reakcje bólowe.
Lęk ten może występować zarówno u uczniów z wysokimi, jak i niskimi wynikami z matematyki, a często prowadzi do samospełniającego się proroctwa: uczniowie zaczynają wierzyć, że „nie nadają się do matematyki”, unikają więc pracy nad przedmiotem, co utrudnia im rozwój umiejętności. Sam stres może też utrudniać wykorzystanie już posiadanej wiedzy podczas testów.
Z biegiem czasu lęk przed matematyką obniża wyniki uczniów, potęgując ich niechęć do matematyki i zmniejszając szanse na wybór kariery związanej z naukami ścisłymi.
Co ważne, wielu uczniów nigdy nie pozbywa się tego lęku. Zdecydowana większość dorosłych przyznaje, że matematyka budzi w nich dyskomfort — dotyczy to nawet jednej czwartej nauczycieli, zgodnie z badaniem EdWeek Research Center.
Lęk przed matematyką może być przekazywany międzypokoleniowo. Rodzice, którzy bardzo bali się, lub boją nadal matematyki częściej wychowują dzieci o podobnych odczuciach. Badania pokazują, że wspólne gry i zabawy matematyczne w domu mogą budować pewność siebie zarówno u dzieci, jak i u rodziców.
Dotyczy to także nauczycieli. Ponad jedna trzecia z nich przyznała, że czuła się niepewnie podczas lekcji matematyki w szkole, a dziś nadal odczuwa niepokój podczas samodzielnego wykonywania działań matematycznych.
Uczniowie — szczególnie dziewczęta oraz osoby należące do mniejszości etnicznych, które często mierzą się ze stereotypem „słabości w matematyce” — są bardziej narażeni na rozwój lęku przed matematyką, jeśli uczą ich nauczyciele również zmagający się z tym problemem.
Ponieważ niechęć do matematyki nie zawsze wynika z obiektywnego poziomu umiejętności, skuteczne wsparcie musi uwzględniać zarówno braki w wiedzy, jak i czynniki emocjonalne i poznawcze.
1. Stała ekspozycja i zaangażowanie
Uczniowie powinni być regularnie wystawiani na kontakt z matematyką, również wtedy, gdy odczuwają stres. W praktyce oznacza to angażowanie całej klasy do dyskusji, a nie wyłącznie wybranych uczniów, oraz organizowanie pracy w grupach.
Intensywne korepetycje — indywidualne lub w bardzo małych grupach, prowadzone minimum 30 minut dziennie przez cztery dni w tygodniu — przyspieszają postępy w nauce. W przypadku uczniów z silnym lękiem ważne jest, by korepetycje przybierały formę „terapii ekspozycyjnej”: tutorzy powinni nie tylko wyjaśniać błędne rozumienie pojęć, ale także korygować fałszywe przekonania, np. „nie jestem typem matematycznym”.
Współpraca rówieśnicza również może pomóc: jedno z międzynarodowych badań wykazało, że korepetycje rówieśnicze, w których uczniowie uczą się postawy „pochwały, cierpliwości i szacunku”, poprawiają wyniki i zmniejszają lęk przed matematyką — choć strach przed testami nadal pozostaje.
2. Wzmacnianie umiejętności uczenia się
Uczniowie z lękiem przed matematyką często uczą się nieefektywnie — np. czytają notatki zamiast rozwiązywać zadania.
„Rozwiązywanie zadań pozwala zidentyfikować luki w wiedzy. Tego nie dostrzeżesz, przeglądając tylko notatki” — mówi Jalisha Jenifer, adiunktka psychologii w Barnard College przy Uniwersytecie Columbia. „Bez podejmowania takich wyzwań nie natrafisz na informacje, które mogą być kluczowe na egzaminie”.
Jenifer podkreśla, że warto uczyć strategii uczenia się wprost, np. przez pracę z przykładami częściowo rozwiązanych i całkowicie nierozwiązanych zadań.
Vanessa Vakharia, nauczycielka matematyki z Ontario i trenerka metodyczna, poleca prowadzenie dzienników matematycznych oraz śledzenie postępów przez analizę danych. Jednym z pomysłów jest tzw. „ściana porażek”, na której uczniowie umieszczają swoje błędy i wnioski.
„Kiedy ktoś mówi: ‘Ale ja zawaliłam cały quiz z rachunku prawdopodobieństwa’, mówię: ‘Zapisz to, a z tyłu napisz, czego się nauczyłaś’. Ściana zapełnia się i kiedy ktoś się zadręcza, mówię: ‘Przeczytaj inne wpisy’” — opowiada Vakharia.
3. Przemyślane wykorzystanie czasu
Popularne ćwiczenia typu „minuta matematyczna” mają pomóc uczniom w opanowaniu tabliczki mnożenia i innych podstawowych faktów. Ich wpływ na lęk jest różnie oceniany — kluczowy jest sposób, w jaki nauczyciel przedstawia zadanie.
Porównywanie uczniów między sobą może zwiększać stres, natomiast motywowanie ich do poprawiania własnych wyników sprzyja pozytywnej mobilizacji.
4. Zmiana perspektywy
Nauczyciele powinni pomagać uczniom nie tyle unikać lęku, co nim zarządzać. Reinterpretowanie fizycznych objawów — przyspieszonego pulsu, potu czy ucisku w żołądku — jako oznak ekscytacji, a nie zagrożenia, wzmacnia tzw. „growth mindset” i odporność psychiczną.
5. Budowanie tożsamości matematycznej
Dziewczęta, uczniowie z mniejszości i osoby z niepełnosprawnościami są szczególnie narażeni na niechęć do matematyki. Kluczowe jest więc budowanie pozytywnej tożsamości STEM (nauk ścisłych i technicznych).
„Badania pokazują, że uczniowie z tych grup rzadziej identyfikują się z naukami ścisłymi” — mówi Kristen Hengtgen z organizacji EdTrust. „Ale jeśli czujesz się dobrze w klasie, masz poczucie przynależności i że to ‘twoja’ dziedzina, łatwiej wytrwasz mimo trudności”.
Hengtgen dodaje, że budowanie tożsamości oznacza dostarczanie radosnych, angażujących treści STEM, powiązanych z codziennym życiem uczniów, oraz obecność różnorodnych nauczycieli będących pozytywnymi wzorami.
Zobacz również: O matematyce na PEN-Info
Andrzej Kwaśniewski
Źrodło: Edweek.org
